Blockchain Nedir?

Blockchain, Türkçe’ye blok zinciri olarak çevrilebilir. Kabaca bakıldığında şifrelenmiş şekilde veri yönetimi sağlayan dağınık yapıda bir veritabanı sistemidir.

Blockchain teknolojisi, daha önce karşılaştığınız diğer sistemlerden pek farklı değildir. Blockchain ile pek çok insan bilgi kayıtlarına girdi yazabilir ve kullanıcılar bahsettiğimiz bilgi kayıtlarının ne yönde değiştirildiğini veya güncellendiğini görebilir. Buna örnek olarak Wikipedia sitesini gösterebiliriz. Yazılanlar tek bir kişinin ürünü değildir. Yani bilgi tek bir kişinin tekelinde değildir.

Ancak Wikipedia ile olan bu benzerlikler kabaca bir bakışta görünenlerdir. İşin derinine indiğimiz zaman, blockchain teknolojisini eşsiz kılan özellikler daha belirgin hale geliyor. İkisi de dağıtılmış ağlar üzerinden çalışırken Wikipedia, World Wide Web (WWW) protokolü üstüne kurulmuştur, istemci sunucu mimarisi kullanır.

Eğer yetkisi varsa, bir kullanıcı, merkezi sunucuda bulunan Wikipedia yazılarını değiştirebilir ve ne zaman bir kullanıcı Wikipedia sayfasına erişirse, asıl kopyanın güncellenmiş haline ulaşır. Veritabanının kontrolü Wikipedia yöneticilerinde kalır, böylece erişim ve yetkiler merkezi otorite tarafından muhafaza edilir.

bilgi Resmi Orjinal Boyutunda Görüntülemek İçin Tıkla.

[Resim: 33jlag6.jpg]

Wikipedia’nın dijital belkemiği günümüzde hükümetlerin, bankaların, sigorta şirketlerinin kullandığı yüksek korumalı ve merkezli veritabanlarına benzer. Merkezli veritabanlarının kontrolü, güncellemelerin, erişimin ve siber tehditlere karşı korunma yönetimi dahil olmak üzere site sahiplerindedir.

Wikipedia’nın asıl kopyası bir sunucu üzerinde düzenlenir ve tüm kullanıcılar yeni halini görür. Blockchain kullanımında ağ üzerindeki her -tabiri caizse- düğüm, aynı sonuca ulaştırır. Hepsi kayıtlı bilgiyi birbirlerinden bağımsız olarak günceller ve en popüler kayıt bir nevi resmi kayıt haline gelir. İşlemler yayınlanır ve her düğüm kendi güncelleşmiş versiyonunu yaratır.

Blockchain teknolojisini bu kadar kullanışlı yapan şey de tam olarak budur. Bu farklılık, dijital ilişkileri kolaylaştırmak için güvenilir bir tarafa olan ihtiyacı kaldırarak bilgi kaydında ve dağıtımında bir yeniliği temsil eder.

bilgi Resmi Orjinal Boyutunda Görüntülemek İçin Tıkla.

[Resim: jv2cr6.jpg]

Tüm faydalarına rağmen, blockchain teknolojisi yeni bir şey değildir. Yeniden ziyade, daha önceden kullanışlılıkları kanıtlanmış birkaç teknolojinin kombine edilip uygulanmış hali diyebiliriz. Bitcoin‘in yaratıcısı Satoshi Nakamoto‘nun fikrini bu kadar kullanışlı yapan şey özellikle 3 teknolojinin birleşimiydi:

  • İnternet
  • Özel anahtarlı kriptografi
  • Teşvikleri yöneten protokol

Bunların birleşimiyle ortaya çıkan sonuç: Güvenilir bir 3. kişiye ihtiyaç duyulmadan yapılabilen dijital para işlemleridir. Dijital ilişkileri güvence altına alan şey, blockchain teknolojisinin basit ama kuvvetli ağ yapısına dayanıyor olmasıdır.

DİJİTAL GÜVENİ TANIMLAMAK
Güven kavramı farklı taraflar arasındaki riskli bir karardır. Dijital ortamlarda birine güvenip güvenemeyeceğinize karar verme aşamasında iş genelde karşınızdakinin kimliğini ve yetkisini öğrenmede biter.

Yani karşımızdakinin cevaplamasını istediğimiz şeyler aslında ”Gerçekten söylediğin kişi misin?” ve ”Yapmaya çalıştığın şeyi yapıyor olmalı mısın?”sorularıdır.

Blockchain teknolojisindeyse, özel anahtarlı kriptografi size sahiplik sunuyor. Böylece kimlik doğrulama gereksinimlerini halletmiş oluyorsunuz. Yani karşınızdakine, kendinizi tanıtmanız için vermeniz gerekenden fazla bilgi vermek durumunda kalmıyorsunuz. Bu yolla muhtemel bir hacker saldırısından da kurtuluyorsunuz.

Kimlik doğrulamak yeterli değildir. Yetki, yeterli paraya sahip olmak, doğru para türüyle işlem yapmak gibi şeyler dağıtılmış, eşler arası ağa ihtiyaç duyar. Dağıtılmış bir ağ, merkezli bir yozlaşma veya hata meydana gelme riskini azaltır.

Bu dağıtılmış ağ aynı zamanda işlem ağının kayıtların saklanması ve güvenliği için kullanılmalıdır. Bir para işlemine yetki vermek, tüm ağın uymak için tasarlandığı kuralları yerine getirmesi sonucunda gerçekleşir.

Bu şekilde yapılan kimlik doğrulamalar ve yetkilendirmeler dijital para işlemleri yaparken karşınızdaki kişiye güven duyma zorunluluğunu ortadan kaldırır. Günümüzde dünyanın dört bir yanındaki endüstrilerin girişimcileri bu gelişmenin etkilerini fark etmişlerdir. Hayal edilmemiş, yeni ve güçlü dijital ilişkiler artık bu sayede mümkün hale gelmiştir. Blockchain teknolojisi sıklıkla internet üzerinden para işlemlerinin belkemiği olarak tanımlanır.

Hatta, kriptografik anahtarların ve ortak defterlerin kullanıcıları güvenli ve resmi dijital ilişkiler kurmaya teşvik edebileceği fikri epey ilgi görmektedir. Hükümetlerden bilgi işlem şirketlerine, bankalara kadar türlü çevreler bu para işlem sistemini edinmek için can atmaktadır.

Dijital işlemler için çok önemli olan kimlik doğrulama ve yetkilendirme, blockchain teknolojisinin yapılandırmasıyla oluşmuştur.

Bu fikir, güvenilir bir kayıt sistemine ihtiyaç duyulan her yerde kullanılabilir.

Blockchain Nasıl Çalışır?

Blockchain Nedir? başlıklı yazıda belirtildiği gibi, bir blockchain oluşturmak için kullanılan üç temel unsur vardır. Bunların hiçbiri yeni bulunmuş şeyler değil fakat bu üçünün bir araya getirilip uygulamaya konulması yeni bir şeydir.

Bu üç unsur şudur:

  1. Özel anahtarlı kriptografi
  2. Ortak defterli dağıtılmış bir ağ
  3. Ağın işlemlerini, kayıt tutumunu ve güvenliği sağlamaya yönelik teşvik

Aşağıda bu teknolojilerin bir araya gelerek dijital ilişkileri nasıl güvence altına aldığını açıklayacağız.

KRİPTOGRAFİK ANAHTARLAR
Örneğin:

İki kişi internet üzerinden işlem gerçekleştirmek istiyor

bilgi Resmi Orjinal Boyutunda Görüntülemek İçin Tıkla.

[Resim: 2d865c.jpg]

İkisi de birer adet özel ve halka açık anahtar bulunduruyor

bilgi Resmi Orjinal Boyutunda Görüntülemek İçin Tıkla.

[Resim: 24csfi0.jpg]

Bu blockchain teknolojisi bileşiminin asıl amacı güvenli bir dijital kimlik yaratmaktır. Kimliğiniz, bulundurduğunuz özel ve halka açık kriptografik anahtarların karışımı sonucunda ortaya çıkartılır.

Bu anahtarların birleşimi aşırı derecede kullanışlı bir dijital imza oluşturur.

Karşılığında, bu dijital imza size güçlü bir sahiplik kazandırır.

bilgi Resmi Orjinal Boyutunda Görüntülemek İçin Tıkla.

[Resim: 2vdpj7p.jpg]

KİMLİK
Güçlü bir sahipliğinizin olması dijital ilişkilerinizi güvence altına almak için yeterli değildir. Kimlik doğrulama probleminizi ortadan kaldırır ancak hala daha işlemleri ve yetkileri onaylayabiliyor olmanız lazımdır. (Yetkilendirme).

DAĞITILMIŞ AĞ
Dağıtılmış ağın faydası ve bu ağ tipine duyulan ihtiyaç ormanda bir ağaç düşerse adlı düşünce deneyiyle anlaşılabilir.

Eğer ormandaki bir ağaç düşerse ve kameralar bunu kayıt ederse, o ağacın düştüğüne emin olabiliriz. Çünkü niye veya nasıl düştüğünü tam olarak bilemiyor olsak da, düşmüş olduğuna dair görsel bir kanıtımız vardır.

Bitcoin, blockchaininde de yukarıda bahsettiğimiz kameralar yerine, çok geniş bir ağa yayılmış doğrulayıcılar vardır. Bu doğrulayıcılar bir şey olduğu zaman, o olayı aynı anda ve aynı şekilde gördüklerine dair fikir birliği sağlıyorlar. Ama kamera yerine, matematiksel doğrulamayı kullanıyorlar.

Kısaca ağın büyüklüğü, ağın güvenliğini sağlamak için önemli.

Bitcoin blockchainin en çekici özelliklerinden biri de budur. İnanılmaz geniş bir ağa ve çok büyük bir işlem gücüne sahiptir. İşleme sırasında Bitcoin 3,500,000 TH/s işlem gücü tarafından korunuyor. Bu sayı, dünyanın en büyük ilk 10.000 bankasının işlem hacminin birleşiminden daha büyüktür. Henüz iki senelik olan ve neredeyse hala daha test evresinde olan Ethereum, 12.5 TH/s işlem gücü tarafından korunuyor ki bu sayı Google’ın işlem hacminden daha büyüktür.

KAYIT SİSTEMİ

bilgi Resmi Orjinal Boyutunda Görüntülemek İçin Tıkla.

[Resim: jv2cr6.jpg]

Kriptografik anahtarlar bu ağ ile birleştirildiği zaman, süper kullanışlı dijital etkileşimler ortaya çıkıyor. Bu süreç şöyle başlıyor: A tarafı özel anahtarını alıp bir nevi duyuru yaparak -Bitcoin söz konusuysa, bir miktar kripto para gönderdiğine dair- B tarafının halka açık anahtarına bağlıyor.

PROTOKOL
Dijital imzayı, zaman damgasını ve alakalı bilgileri barındıran bir blok, daha sonradan ağdaki tüm düğümlere yayınlanır.

AĞ HİZMET PROTOKOLÜ
Realist bir insan, yukarıda verdiğimiz ormanda ağaç düşmesi deneyine şu soruyla karşı çıkabilir: “Ormanın içinde bir milyon bilgisayar bir ağacın düşüp düşmeyeceğini kayıt etmek için niye bekliyor olsun? Başka bir deyişle, işlem gücünü ağın güvenliği sağlamak için nasıl ayarlıyorsunuz?”

Açık ve kamusal blockchainlerde bu durum madencilik ile oluyor.

Blockchainlerde, kendi bilgisayarınızın işlem gücünü ağa hizmet etmeye adarsanız karşılığında ödüller alabiliyorsunuz. Yani insanların şahsi çıkarları, toplumun hizmetini sağlamaya yarıyor.

Bitcoin‘deki protokolün amacı, aynı Bitcoin’in aynı anda farklı işlemlerde kullanılıp kullanılmadığını denetlemektir ve bu denetleme işi oldukça zordur.

Bitcoin bu açıdan altına, herhangi bir mal varlığına benziyor. Bitcoinler eşsiz olmalı ki değerli olsunlar. Bu eşsizliği sağlamak için, ağa hizmet eden düğümle POW (proof-of-work) matematik problemlerini çözerek yapılan her Bitcoin işleminin geçmişini tutuyor.

Yani bir nevi işlemcileri (CPU) ile oy veriyor. Yeni blokları ya kabul ediyorlar, ya da geçersiz oldukları sebebiyle reddediyorlar. Madencilerin çoğunluğu aynı karara varınca, zincire yeni bir blok ekliyorlar. Bu blokta zaman damgası oluyor ve bazen veri veya mesaj da olabiliyor.

ÖRNEK BLOKLAR ZİNCİRİ:
Her blockchain’in türü, miktarı ve doğrulaması farklı olabilir. Blockchain’in protokolüne veya geçerli veya geçersiz olması durumunda uygulanan kurallara bağlı. Her blockchain’in doğrulanma süreci kendine has olabilir. Düğümler, işlemlerin nasıl doğrulanacağı konusunda bir oy çoğunluğuna sahip olursa yeni kurallar eklenebilir. Yani herkesin zevki kendine durumu vardır ve insanlar zevklerini henüz yeni yeni keşfediyor.

An itibariyle, bu keşiflerin çok sık yapıldığı bir blockchain evresindeyiz. Ancak şu ana kadar bu keşiflerden elde edilen tek sonuç, hala daha blockchain protokolünün tüm hünerlerini anlayamadığımızdır.

Blockchain Neden Tercih Ediliyor?

Yıllar içinde blockchain teknolojisi çok detaylı bir şekilde incelendi ve araştırmalar için milyonlarca dolar harcandı. Blockchain teknolojinin çeşitli durumlarda kullanıma uygun olup olmadığını görmek için birçok test yapıldı.

Blockchain teknolojisi dijital dünyada kimliklendirme ve yetkilendirme gibi konular için yeni araçlar sunuyor ve bu konularda merkezi yöneticilere duyulan ihtiyacı ortadan kaldırıyor. Bunun sonucunda, yeni dijital ilişkilerin kurulmasını sağlıyor.

Yeni dijital ilişkileri güvence altına aldığı ve düzenlediği için blockchain teknolojisi devrimi, internet işlemlerinin belkemiği olarak gösterilmektedir.

Ama internetteki yeni işlem katmanının belkemiği olarak gösterilmesine rağmen bazen blockchainler, özel şifrelenmiş anahtarlar ve kripto paralar kullanıma uygun değillerdir.

Pek çok grup, insanlara blockchain, ana kopya ve istemci sunucusu veritabanı arasında seçim yaparken yardımcı olmak için akış şemaları oluşturdu.

VERİNİN DENETLENEBİLİR BİR GEÇMİŞE SAHİP OLMASI
Fiziki mühürler ve özellikler yüzünden bir kağıtı taklit etmek zor olabilir. Bir şeyi taşa kazımak gibi, kağıda yazılmış belgelerin de belli bir kalıcılığı vardır.

Ama eğer verinin düzenli bir akış içinde olduğu, işlemlerin sürekli halde gerçekleştiği bir sistemde kayıt tutmak için kağıt en iyi çare olmayabilir. El ile veri kaydı yapmak insani limitlerle kısıtlanmaktadır.

Bu yüzden eğer veri ve verinin geçmişi, kurulmaya çalışan dijital ilişkilerde önemliyse; pek çok tarafın sisteme yeni girdiler yazmasına ve müşterilerin bu kayıtları kontrol etmesine izin vererek blockchain teknolojisi bu probleme bir çözüm sunmaktadır.

VERİLERİN MERKEZİ BİR OTORİTE TARAFINDAN KONTROLÜ
Kimliklendirme ve yetkilendirmelerin yönetiminin üçüncü kişilerin elinde olması için bazı sebepler vardır. Bazı zamanlarda, bunları üçüncü kişilerin kontrol etmesi gayet uygundur. Eğer en önemli olan şey verinin gizliliğiyse, ağa hiç bağlanmaya gerek bile kalmadan veriyi güvence altına almanın yolları vardır.

Ama eğer hesapları ve girişleri barındıran mevcut bilgi işlem yapısı dijital kimliklerin korunumu için yeterli değilse, burada devreye blockchain teknolojisi girebilir.

Satoshi Nakomoto’nun “Bitcoin: Eşler Arası Elektronik Nakit Sistemi” adlı yazısında yazdığı gibi: “Tüccarların, gerekenden fazla bilgi almaya çalışan müşteriler konusunda dikkatli olmaları gerekir. Dolandırıcılık yaşanması kaçınılmazdır.”

Özel anahtar şifrelemesi, dijital ilişkiler kurmak için kullanılan merkezi sistem ve detaylı hesaplar gerektirmeden işlemlere izin vermektedir. Eğer bu veri tabanı, küçük çaplı işlemleri gerçekleştirmek için milyonlarca dolar sermayeye ihtiyaç duyuyorsa; çözüm blockchain teknolojisi olabilir.

EN ÖNEMLİ ŞEY İŞLEMİN HIZI MIDIR?
Eğer yüksek performanslı, milisaniyelik işlemler aranıyorsa geleneksel merkezi sistemler kullanmak daha iyidir. Veri tabanı olarak blockchain kullanmak yavaştır ve veriyi depolamanın ve zincirdeki her bloğu kazmanın bir maliyeti vardır. Geleneksel istemci sunucu veri tabanına dayalı merkezi veri sistemleri kullanmak şuan için daha hızlı ve daha ucuzdur.

Kısaca, hala daha blockchain teknolojisinin potansiyelini tam olarak bilmiyor olsak da şuana kadar blockchainin kullanım amacı tamamen kayıt sistemlerinin bir parçası olarak dijital ilişkileri yönetmek ve koruma altına almak olmuştur.

Blockchain Limitleri

Her teknolojik devrimin kendi içinde sorunlu aşamaları vardır. Tabii ki blockchain de kusursuz değildir.

KARIŞIKLIK
Blockchain teknolojisi yepyeni bir literatür oluşturmuştur. Ancak kriptografiyi moda haline getirmiş olsa da, sektörün tamamen kendine has bir jargonu vardır.

AĞ GENİŞLİĞİ
Blockchain teknolojileri – diğer tüm dağıtılmış ağlar gibi – antifragile etmenlere karşı pek de aman aman dayanıklı değillerdir. Bağışıklık sistemi gibi çalıştığını söyleyebileceğimiz “Antifragile” olarak adlandırılan etmenler, saldırıya uğradıkları zaman karşılık verir ve daha da güçlenir.

Ancak bu, çok fazla kullanıcı barındıran bir ağ gerektirir. Eğer bir blockchain genişçe dağıtılmış düğümlerden oluşan güçlü bir ağa sahip değilse, oradan hasat elde etmek daha zorlaşır.

Bu olayın bazı mevcut blockchain projeleri için hayati bir tehlike arz edip etmediğine dair tartışmalar bulunuyor.

İŞLEM ÜCRETLERİ VE AĞ HIZI
Kuruluşunun ilk yıllarında çok az bir işlem ücreti alıyor diye lanse edilen Bitcoin, şuanda hatırı sayılır bir işlem ücreti alıyor.

2016’nın sonlarından itibaren, saniyede yalnızca 7 işlem yapabiliyor. Bu işlemlerin tanesi yaklaşık 0.70? ücret kesiyor ve yalnızca 80 bitlik veri barındırabiliyor.

Bitcoin’in bir de politik olarak hesap kesilen bir tarafı var. İşlemler için değil ama bilgi depolama olarak. Buna ”kabartma” sorunu deniyor ve genelde insanlar tarafından olumsuz karşılanır çünkü madencilerin bilgiyi sürekli olarak yeniden işlemesine ve kaydetmesine neden olur.

İNSAN HATASI
Eğer blockchain bir veritabanı olarak kullanılırsa, bu veritabanına işlenilen bilgilerin yüksek kalitede olması gerekiyor. Blockchainde bazen zararlı bilgiler depolanabiliyor bu yüzden olayların en başta doğru bir şekilde kayıt altında tutulması gerekiyor. Böylece depolanan zararlı bilgiler düzeltilebiliyor ve sisteme zarar vermiyor.

”Nasıl girerse öyle çıkar” diyerek özetleyebiliriz. Bu durum merkezli veritabanlarında olduğu gibi, blockchain kayıt sistemlerinde de olabiliyor.

ÖNLENEMEZ GÜVENLİK HATALARI
Bitcoin ve diğer blockchainlerde bir tane kayda değer güvenlik hatası vardır: Eğer ağa hizmet etmek amacıyla düğüm olarak kullanılan bilgisayarların yarısından fazlası bir yalan söylerse; o yalan gerçek olur. Bu duruma ”%51 saldırısı” denir. Bitcoin’i kurduğu zaman Satoshi Nakamoto bu duruma değinmiştir.

Bu yüzden Bitcoin maden havuzları topluluk tarafından yakından takip edilir ki kimse farkında olmadan böyle bir ağ itibarı kazanmasın.

POLİTİKALAR
Blockchain protokolleri yönetim modellerini dijitalleştirme fırsatı sunduğu ve madenciler de işin özünde farklı bir teşvikli yönetim modeli oluşturduğu için, farklı toplumsal sektörler arasında anlaşmazlıklar doğması için bolca fırsat ortaya çıktı.

Bu anlaşmazlıklar blockchain sektörünün önemli özelliklerindendir ve bunlara en net olarak bir blockchaini ”çatallama” problemi sırasında rastlanılır. Bu ”çatallama” olayı, blockchain kullanıcıları arasında oy çokluğu sağlandığı takdirde bir blockchain protokolünü güncelleştirmeyi kapsar.

Bu tartışmalar çok fazla teknik bilgi kapsayabiliyor ve bazen de oldukça hararetli oluyorlar. Ama demokrasinin, fikir birliğinin ve blockchain teknolojisinin elverişli olduğu yönetim deneyleri için yeni fırsatların oluşturduğu birliği sevenler için oldukça bilgi verici olabiliyorlar.  Kaynak: koinforum

 

Yorumunuzu Bizimle Paylaşın!

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>